PHẦN 1: ĐỊA LÍ, KINH TẾ, HƯỚNG NGHIỆP

Học xong chủ đề này, em sẽ:

- Xác định được vị trí địa lí tỉnh Hưng Yên trên bản đồ/lược đồ Việt Nam hoặc lược đồ vùng Đồng bằng sông Hồng.

- Trình bày được đặc điểm địa hình, khí hậu, đất đai, sông ngòi và sinh vật của tỉnh.

- Nêu được ý nghĩa của điều kiện tự nhiên đối với sản xuất và đời sống người dân ở Hưng Yên.

Từ thế kỉ thứ XVI – XVIII, Hưng Yên nổi tiếng với Phố Hiến – thương cảng, đô thị cổ sầm uất, từng được mệnh danh là “tiểu Tràng An”, “Thứ nhất Kinh Kì, thứ nhì Phố Hiến”. Ngày nay, Hưng Yên là một tỉnh có nền kinh tế phát triển năng động của nước ta. Vậy, vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên tỉnh Hưng Yên có đặc điểm gì, tác động đến đời sống, hoạt động sản xuất của người dân như thế nào?

I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH

 Dựa vào thông tin, hình ảnh và Bảng 1, em hãy:

 

1. Xác định vị trí địa lí của tỉnh Hưng Yên.

 

2. Tính tỉ lệ diện tích của tỉnh Hưng Yên so với vùng Đồng bằng sông Hồng và một số tỉnh lân cận, cho nhận xét..

 

3. Nêu ý nghĩa của vị trí địa lí tỉnh Hưng Yên.

 

 

2  Các đơn vị hành chính

Bảng 2. Các đơn vị hành chính của tỉnh Hưng Yên (năm 2019)
(Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Hưng Yên năm 2019)

Dựa vào thông tin, hình ảnh và Bảng 2, em hãy:

1  Địa hình

 

Nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, địa hình Hưng Yên tương đối bằng phẳng, không có đồi núi. Địa hình thấp dần từ bắc xuống nam. Từ tây sang đông xen kẽ những ô đất trũng (đầm, hồ, ao, ruộng trũng) thường xuyên bị ngập nước. Độ cao địa hình không đồng đều mà hình thành các dải, các khu, vùng cao thấp xen kẽ nhau như làn sóng. Ở phía bắc, nổi lên các loại địa hình cao, có hình vòng cung, dọc theo sông Hồng, bao gồm địa phận các huyện Văn Lâm, Văn Giang, Khoái Châu. Đây là vùng đất cao trong đê, độ cao từ 4 - 6 m so với mực nước biển.

 

Liền kề với vùng đất cao là vùng đất thấp hơn, độ cao trung bình khoảng 3 m so với mực nước biển, phổ biến ở các huyện Ân Thi, Yên Mỹ, thị xã Mỹ Hào,… Vùng đất thấp nằm ở các huyện Tiên Lữ, Phù Cừ với độ cao trung bình khoảng 2 m, một số nơi dưới 2 m so với mực nước biển.

 

 

Dựa vào thông tin đã cho, hãy trả lời các câu hỏi sau:

 

1. Nêu dạng địa hình chính của Hưng Yên. Tại sao địa hình của Hưng Yên tương đối bằng phẳng?

 

2. Địa hình có thuận lợi và khó khăn gì cho phát triển kinh tế?

 

 

2 Khí hậu

 

Khí hậu của Hưng Yên mang những đặc điểm chung là nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa hạ nóng, mưa nhiều; mùa đông lạnh, mưa ít.

 

Khí hậu có nền nhiệt độ cao. Nhiệt độ trung bình năm là 23,20C, phân bố khá đồng đều trên địa bàn tỉnh. Nhiệt độ trung bình mùa hạ là 27,30C, nhiệt độ trung bình mùa đông là 19,10C.

 

Khí hậu có sự khác biệt giữa hai mùa trong năm. Mùa hạ, từ tháng 5 đến tháng 9, có đặc điểm là nóng và mưa nhiều với gió chủ yếu là gió Đông Nam. Mùa đông, từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, có đặc điểm là lạnh và ít mưa, với gió mùa Đông Bắc. Tháng 4 và tháng 10 là các tháng chuyển tiếp giữa các mùa trong năm.

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa tỉnh Hưng Yên

 

(Nguồn: Viện Khoa học Khí tượng - Thủy văn và Biến đổi khí hậu)

 

Tổng lượng mưa trung bình năm của Hưng Yên dao động từ 1 500 – 1 600mm. Lượng mưa trong những tháng mùa mưa chiếm 80 – 85% tổng lượng mưa cả năm. Độ ẩm trung bình năm từ 80 – 90%.

 

Khí hậu của Hưng Yên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Chế độ nhiệt ẩm dồi dào cho phép canh tác nhiều vụ đối với cây trồng ngắn ngày. Khí hậu có mùa đông lạnh nên Hưng Yên có thể đa dạng hoá cây trồng: ngoài cây trồng nhiệt đới còn trồng rau vụ đông với nhiều cây có nguồn gốc ôn đới.

 

Tuy nhiên, khí hậu cũng gây những khó khăn nhất định đối với sản xuất nông nghiệp. Mùa mưa, lượng mưa lớn, có năm kèm theo bão dễ gây ngập lụt. Trong những tháng mùa lạnh cũng xuất hiện những đợt rét đậm, rét hại, ảnh hưởng đến cây trồng và đàn gia súc.

 

 

Dựa vào biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Hưng Yên và thông tin, em hãy:

 

1. Cho biết tháng có nhiệt độ cao nhất, tháng có nhiệt độ thấp nhất ở Hưng Yên.

 

2. Cho biết những tháng có lượng mưa trên 100mm và những tháng có lượng mưa dưới 100 mm ở Hưng Yên.

 

3. Nêu đặc điểm khí hậu của Hưng Yên.

 

4. Trình bày những thuận lợi và khó khăn của khí hậu đối với phát triển kinh tế - xã hội ở Hưng Yên?

 

 

3 Đất đai

 

Đất đai của Hưng Yên chủ yếu là đất phù sa, được bồi đắp bởi hệ thống sông Hồng và sông Luộc, gồm các loại sau:

 

- Đất phù sa ngoài đê: Là loại đất rất màu mỡ ở các bãi bồi ven sông do hàng năm vẫn được phù sa bồi đắp. Vùng đất này chủ yếu nằm ngoài đê thuộc các huyện Văn Giang, Khoái Châu, Kim Động, Tiên Lữ, Phù Cừ.

 

- Đất phù sa trong đê: Là loại đất phù sa không được bồi đắp hàng năm, gồm một số loại sau:

 

+ Đất phù sa có màu nâu nhạt, chiếm 32% diện tích đất canh tác của tỉnh. Đây là loại đất tốt nhất của tỉnh, phân bố nhiều ở các huyện Yên Mỹ, Khoái Châu, Văn Giang, Kim Động, Văn Lâm, Tiên Lữ, Ân Thi và thị xã Mỹ Hào. Đất giàu các chất đạm, lân, tương đối nhiều mùn, thích hợp với việc trồng lúa, các loại hoa màu và cây ăn quả.

 

+ Đất phù sa có màu nâu tươi, ít chua, thiếu không khí, ít mùn, chiếm 25% diện tích đất canh tác của tỉnh, phân bố nhiều ở các vùng trũng thuộc các huyện Kim Động, Tiên Lữ, Ân Thi, Yên Mỹ, Văn Giang, Khoái Châu, Phù Cừ và thị xã Mỹ Hào.

 

+ Đất chua, có tầng sét dày, gồm diện tích còn lại của các huyện Ân Thi, Phù Cừ, Yên Mỹ, Văn Lâm,… Loại đất này cần chống chua và cải tạo để đưa vào sản xuất nông nghiệp có hiệu quả.

 

Cấy lúa trên đất phù sa ở Hưng Yên

 

Trồng nhãn lồng ở Hưng Yên

4 Sông ngòi

 

Hưng Yên có ba phía được bao bọc bởi sông. Ngoài sông tự nhiên, Hưng Yên còn có nhiều sông đào nhằm phục vụ yêu cầu của sản xuất nông nghiệp.

 

Sông Hồng là con sông lớn nhất ở miền Bắc, đoạn chảy qua Hưng Yên có chiều dài 57km, tạo thành ranh giới tự nhiên về phía tây của tỉnh với Hà Nội và Hà Nam.

 

Do có hàm lượng phù sa lớn, sông Hồng góp phần bồi tụ nên vùng đất Hưng Yên màu mỡ. Đoạn qua tỉnh Hưng Yên, sông Hồng chảy quanh co uốn khúc tạo nên nhiều bãi bồi rộng (như Phú Cường, Hùng Cường thuộc thành phố Hưng Yên). Sông Hồng cũng đem lại nguồn nước tưới giàu phù sa cho đồng ruộng và là đường giao thông thuỷ quan trọng nối Hưng Yên với các tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Hồng.

Cầu Yên Lệnh qua sông Hồng, nối Hưng Yên với Hà Nam

Sông Luộc (còn được gọi là sông Phổ Đà, Đà Lỗ) là chi lưu của sông Hồng ở huyện Hưng Hà (Thái Bình) và đổ vào sông Thái Bình ở Quý Cao (Tứ Kỳ, Hải Dương). Sông dài 70km. Đoạn sông Luộc chảy qua địa phận Hưng Yên dài 26km, tạo thành ranh giới phía nam với tỉnh Thái Bình.

Sông Kẻ Sặt nằm ở phía đông của tỉnh, một chi lưu chính của hệ thống sông Bắc Hưng Hải. Đoạn chảy qua Hưng Yên có chiều dài 20km, từ phường Minh Đức (thị xã Mỹ Hào) đến xã Nguyên Hoà (huyện Phù Cừ). Sông Kẻ Sặt có nhiều giá trị về mặt dẫn nước (khi có hạn hán) và tiêu nước (khi có ngập úng) cho đồng ruộng ở Hưng Yên.

Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn có các sông nhỏ thuộc hệ thống sông Bắc Hưng Hải chảy ngang dọc nối với nhau, hình thành một mạng lưới dẫn nước khá dày đặc và phân bố đều khắp tỉnh, như các sông Cửu An (Cửu Yên), Hoan Ái, Nghĩa Trụ, Điện Biên,…

Một nhánh sông Cửu An đoạn chảy qua huyện Kim Động

 

Nhìn chung, sông là nguồn cung cấp nước chính cho sản xuất nông nghiệp và cho các nhu cầu kinh tế khác. Sông Hồng hằng năm bồi đắp phù sa cho các vùng đất ngoài đê. Tuy nhiên, nước sông phân bố không đều theo mùa (cạn kiệt vào mùa đông và lớn vào mùa hạ) gây tác động tiêu cực đối với sản xuất và đời sống. Mặt khác, nguồn nước sông Hồng chứa nhiều bùn cát, ít phù hợp cho sử dụng sinh hoạt và công nghiệp.

 

 1. Em hãy kể tên các con sông chảy qua Hưng Yên. Chỉ trên bản đồ hình 1 các huyện có sông Hồng chảy qua.

 

        2. Nêu những thuận lợi và khó khăn của sông ngòi đối với sản xuất và đời sống ở Hưng Yên?

 

5 Sinh vật, khoáng sản

 

Do có lịch sử khai thác lãnh thổ từ lâu đời nên sinh vật ở Hưng Yên hầu như đã chịu tác động của bàn tay con người, không còn các thảm thực vật tự nhiên; động vật tự nhiên chỉ còn một số loài với số lượng ít ỏi như cò, cuốc, ngỗng trời,…

 

Hưng Yên là tỉnh ít tài nguyên khoáng sản. Khoáng sản chính của tỉnh là nguồn cát đen với trữ lượng lớn, chủ yếu nằm ven sông Hồng, sông Luộc, ước tính khoảng 6,35 triệu m3 cát xây dựng và khoảng 3,65 triệu m3 cát san nền, có thể khai thác đáp ứng nhu cầu xây dựng của địa phương và các vùng lân cận. Bên cạnh đó còn có nguồn đất sét, trữ lượng khoảng 138,2 triệu m3, cung cấp nguyên liệu để sản xuất gạch, ngói, đồ gốm dân dụng,...

 

Ngoài ra, ở Hưng Yên còn có than nâu thuộc bể than nâu vùng Đồng bằng sông Hồng, với 3 mỏ thuộc huyện Khoái Châu, được đánh giá có trữ lượng lớn (hơn 30 tỉ tấn), chất lượng tốt. Tuy nhiên, các mỏ than này nằm ở độ sâu trên 1 000m, việc khai thác phức tạp nên hiện nay chưa thể thực hiện được.

 

1. Tại sao Hưng Yên còn rất ít tài nguyên sinh vật?

 

2. Kể tên những khoáng sản chính ở Hưng Yên và nêu vai trò của khoáng sản đối với phát triển kinh tế của tỉnh?